VTM en Horeca Vlaanderen slaan handen in elkaar voor “Mijn Restaurant”: winnaars krijgen geldprijs én professioneel begeleidingstraject

Een blik op de Vlaamse eetgelegenheden

Hoe ziet die Vlaamse restaurantwereld eruit anno 2025? En met welke uitdagingen worden ondernemers geconfronteerd?

Volgens cijfers van het Kenniscentrum Horeca, op basis van gegevens van Graydon, telde Vlaanderen eind 2024 maar liefst 37.697 horecazaken, waarvan 19.523 eetgelegenheden: goed voor meer dan de helft van het totaal aantal horecazaken. Deze eetgelegenheden omvatten de restaurants met volledige bediening en de fastservice met beperkte bediening. Er vond op tien jaar tijd een stijging plaats van van 22%, goed voor ruim 3.500 extra zaken om van ons Vlaams culinair talent te genieten.

Na jaren van sterke groei tussen 2015 en 2021 is er sinds 2022 een jaarlijkse lichte daling merkbaar van 0,35 tot 0,50%. Dat is niet verrassend voor een arbeidsintensieve sector die de stijgende loonkosten slechts gedeeltelijk kan doorrekenen. Vooral de forse loonindexering van bijna 11% in 2023 weegt nog steeds zwaar door.

Toch blijft de ondernemerszin groot. Zelfs in dat moeilijke jaar 2023 kwamen er 1.828 nieuwe eetgelegenheden bij, tegenover 1.783 stopzettingen (waaronder 702 faillissementen). Sinds de afschaffing van de vestigingswet neemt het aantal starters sterk toe: van 1.589 in 2017 naar 1.842 in 2018, met een piek van 1.902 in 2019. Ook in 2024 zetten nog steeds 1.716 Vlamingen de stap naar hun eigen eetgelegenheid, dat zijn gemiddeld 4,7 nieuwe zaken per dag. In de eerste helft van 2025 waren er al 999 startende eetgelegenheden in Vlaanderen.

Daarnaast zorgden de eetgelegenheden in 2024 voor maar liefst 63% van de 88.982 arbeidsplaatsen (vaste tewerkstelling en speciale statuten zoals flexi-jobs) in de Vlaamse horeca.

Veel omzet, weinig winst

De volledige Vlaamse horecasector draaide in 2024 een omzet van 13,03 miljard euro. 62% van die totale omzet ligt bij de eetgelegenheden, goed voor 8,14 miljard euro. Gemiddeld haalde een Vlaamse eetgelegenheid daarmee een jaaromzet van 416.890 euro.

Maar omzet is lang niet hetzelfde als winst. Na aftrek van alle kosten blijft bij een mediaan horecazaak in België in 2023 slechts 2,1% als van de omzet over als winst (mediaanwaarde, bron BACH, 2023). Daarmee behoort de sector tot de minst rendabele van het land. Over alle sectoren heen ligt de mediane winstmarge op 8,5%. Hoewel er de afgelopen jaren een lichte verbetering zichtbaar is, blijft winstgevendheid een hardnekkige uitdaging.

Bovendien tonen de cijfers van Statbel aan dat de overlevingskansen in de sector bijzonder laag zijn: van de btw-plichtige eetgelegenheden die in 2013 van start gingen in Vlaanderen, was tien jaar later nog maar 38% actief. De horecasector heeft trouwens het laagste percentage inzake overlevingsgraad van starters op tien jaar van alle sectoren in Vlaanderen.

De hoge loon- en aankoopkosten drukken de marges zwaar en dit volledig doorrekenen naar de consument is niet eenvoudig. Daarom benadrukt sectororganisatie Horeca Vlaanderen al langer de nood aan structurele maatregelen om de rendabiliteit te versterken. Een van de voorstellen is een btw-hervorming naar het huidige Nederlandse model, met tarieven van 9% en 21%.

“Zo’n hervorming zou zorgen voor ademruimte en een vereenvoudiging van de administratie”, zegt Matthias De Caluwe, CEO van Horeca Vlaanderen. “Dat bleek ook tijdens de heropstart van onze sector na de coronacrisis, toen een tijdelijke btw-verlaging een duidelijke positieve impact had. Als je als sector daarna qua mediaan maar een vierde van het nettoresultaat haalt in vergelijking met andere sectoren, dan zijn structurele maatregelen zoals deze dringend nodig. Want alles volledig doorrekenen is niet evident, maar zonder bijkomende ingrepen wel noodzakelijk.”

Voorbereiding is de sleutel tot succes

Sinds de afschaffing van de vestigingswet in 2018 kan iedereen zonder voorafgaande opleiding of ervaring een horecazaak starten. Ook in de arbeidsmarktgerichte opleidingen was er tot voor kort nog weinig aandacht voor ondernemerschapscompetenties. Dat is problematisch, zeker in een sector als de horeca, waar een combinatie van vakkennis én ondernemerszin cruciaal is om vroegtijdige stopzettingen te vermijden. Horeca Vlaanderen drong bij de politiek al jaren aan op een alternatief voor de vestigingswet, maar voorlopig zonder resultaat.

De sociale partners van de horeca (ABVV, ACV, Comeos en Horeca Vlaanderen) vonden dus dat het hoogtijd was om het roer zelf in handen te nemen. Via de sectorale vormingsorganisatie Horeca Forma geven zij jongeren in hotelscholen de kans om een Sectoraal attest Ondernemerschap te behalen. Na een geslaagd proefproject vorig schooljaar bij Hotelschool Hasselt en Ter Groene Poorte in Brugge, nemen dit schooljaar al 20 scholen deel.

“Horeca draait om gastvrijheid, beleving en smaak. Maar je bouwt geen toekomst op passie alleen. Ook kostprijsberekeningen, loonkosten inschatten en je zaak goed in de markt zetten horen erbij”, aldus De Caluwe. “Daarom was de afschaffing van de vestigingswet onder druk van Europa een foute keuze en pleiten we al lang voor een alternatief. Willen we dat jongeren doorgroeien en een duurzame toekomst hebben in de horecasector, dan moeten we hen die bagage van bij de start meegeven. Met dit project nemen we als sector zelf het heft mee in handen."

Naast dit project, dat zich richt op de horecaondernemers van morgen, biedt Horeca Vlaanderen haar leden ook al vele jaren de mogelijkheid om zich via de Horeca Academie bij te scholen en verder te ontwikkelen. Het aanbod bestaat uit een brede waaier aan praktische en onmiddellijk toepasbare opleidingen en is raadpleegbaar via de website van Horeca Vlaanderen.

Starterstraject voor winnaars van Mijn Restaurant

Ook VTM wil met het vernieuwde Mijn Restaurant volop inzetten op een duurzame toekomst voor de winnaars. In die ambitie vonden VTM en Horeca Vlaanderen elkaar, wat resulteerde in een nieuwe samenwerking. Naast een geldprijs van 40.000 euro, aangeboden door VTM, krijgen de winnaars ook een persoonlijk starterstraject van Horeca Vlaanderen.

“De deelnemers strijden om een hoofdprijs van 40.000 euro, bedoeld om te investeren in een horecaonderneming. Maar er staat veel meer op het spel dan alleen financiële steun. Ze worden intensief begeleid door ervaren juryleden, doen waardevolle praktijkervaring op en krijgen de kans om hun culinaire én ondernemende talenten te tonen aan een breed publiek,” aldus VTM.

In deze editie is er bovendien extra aandacht voor verantwoord ondernemerschap, met Marc Coucke als expert. Zo wil VTM de deelnemers optimaal voorbereiden op de realiteit van de horecasector.

Ook na afloop van het programma stopt de begeleiding niet. De winnaars volgen via de Horeca Academie de opleiding ‘Starten in de horeca’. Met intensieve ondersteuning van hospitality-experten werken ze een concept en businessplan uit en krijgen ze inzichten in de wetgeving, personeelsbeleid, marketing en kostenbeheersing. Kortom, alles wat nodig is om goed voorbereid te starten.

Na een grondige opstartopleiding volgen de winnaars gedurende een jaar maandelijkse begeleidingsmomenten en aanvullende opleidingen via de Horeca Academie. Die voortdurende ondersteuning biedt een waardevol klankbord en kan het verschil maken om hun horecadroom stap voor stap waar te maken.

“Alles begint met een sterk plan. Er komt veel meer bij kijken dan alleen passie voor lekker eten en gastvrijheid. De winnaars maken uiteindelijk zelf hun eigen keuzes, maar met een degelijke voorbereiding ben je al half gewonnen. Zo hopen we dat de winnaars ook blijvers worden,” besluit Matthias De Caluwe van Horeca Vlaanderen.